Ben van der Burg over AI in organisaties: van vaardigheid naar regie

In dit artikel laat Ben van der Burg zien waarom de AI-transitie in de meeste organisaties vastloopt, niet door gebrek aan technologie, maar door gebrek aan de juiste mindset. Hij pleit voor een aanpak waarbij vaardigheden, AI-geletterdheid en regie over AI samen de basis vormen voor duurzame ontwikkeling.

Waarom blijven organisaties hangen in AI-experimenten die nergens toe leiden?

Iedereen praat over AI. Elk gesprek buigt er uiteindelijk naartoe, elke vergadering raakt er aan. En toch zien we in de meeste organisaties hetzelfde patroon: pilots die niet doorzetten, medewerkers die zoekend rondlopen en initiatieven die stranden na de enthousiasmefase.

De belofte is enorm. De realiteit is weerbarstiger. Enerzijds verwachten bestuurders en HR-directeuren dat hun organisatie de AI-golf omarmt. Anderzijds creëren diezelfde organisaties een omgeving waarin de ruimte om echt te leren en te experimenteren er nauwelijks is.

Ben van der Burg, expert in digitale innovatie en presentator van De Technoloog op BNR, stelt het scherp: “De veranderingsbereidheid van mensen, werkprocessen en nieuwe ritmes daar doen mensen onwijs lang over. Makkelijk een vraag stellen aan ChatGPT is eenvoudig, maar je werkproces helemaal aanpassen? Dat vinden mensen heel moeilijk.”

Wat hij keer op keer tegenkomt in organisaties:

• Medewerkers gebruiken AI als zoekmachine, zonder te begrijpen hoe het werkt
• Organisaties investeren in tools, maar niet in begrip
• Initiatieven hangen af van enthousiaste individuen, niet van een structurele aanpak

Dat verandert niet vanzelf. Maar het verandert wel, voor wie begrijpt waar het écht om gaat.

Wat is het verschil tussen AI kunnen gebruiken en AI écht begrijpen?

“Veel AI-trajecten in organisaties stoppen bij de vaardigheid: medewerkers leren prompten, ze volgen een workshop, ze krijgen toegang tot een tool. En dan? Dan blijft het stil.”

Ben onderscheidt drie niveaus die samen pas echt impact maken.
“Het eerste niveau is de vaardigheid. Je weet hoe je een AI-tool gebruikt, hoe je een goede prompt schrijft, hoe je output beoordeelt. Dat is het beginpunt, niet het eindpunt.

Het tweede niveau is geletterdheid. Je begrijpt waarom AI bepaalde antwoorden geeft. Je weet dat een taalmodel geen rekenmachine is, dat het getraind is op patronen en dat het soms zelfverzekerd de plank misslaat. Ik vind dat mensen kritischer moeten zijn met wat er gebeurt. Snap je waarom dat antwoord zo is? Waar komt dat vandaan?”

Het derde niveau is regie, wat Ben ‘Agency’ noemt. Je maakt bewuste keuzes over wat je wel en niet automatiseert, vanuit een helder beeld van wie je bent en wat je wil bereiken. “Agency betekent dat jij de controle hebt. Wie jij bent, vanuit jouw waarden, dat jij denkt: dit klopt wel, dit niet, hier kies ik voor.”
Organisaties die alleen op het eerste niveau inzetten, missen de essentie. De echte winst zit in het samenspel van alle drie.

Waarom verdwijnen instapbanen en wat betekent dat voor leren?

Er is een zorg die steeds vaker opduikt in gesprekken over AI en werk: als routinetaken worden overgenomen, verdwijnen dan ook de instapposities? De junior advocaat, de junior accountant, de junior marketeer, rollen die traditioneel dienen als leerschool voor het vak?

Ben beaamt de zorg, maar verdiept hem. Het gaat niet alleen om de baan. Het gaat om het leerproces dat die baan bevat. “Als jij je voorbereidt op een gesprek en je laat AI alles doen, dan mis jij het proces van het doen zelf. Dat voelen, dat is heel belangrijk voordat je doorgroeit.”

Hij illustreert het met een beeld uit zijn wandelingen in Amerika. Zijn gids weigerde GPS te gebruiken en navigeerde met kaart en kompas. Niet uit nostalgie, maar omdat navigeren de kerncompetentie is van een gids. Die mag je niet delegeren aan een machine.

“Je moet heel goed bedenken – als individu maar ook als organisatie – wat de kern is. Wat mag je niet verliezen?”
Dat is de vraag die elke L&D-professional en leidinggevende zou moeten stellen voordat er een AI-tool wordt ingevoerd: welke vaardigheid zit in dit werkproces verstopt? En wat verdwijnt er als we dat automatiseren? “Organisaties die die vraag niet stellen, hollen hun eigen kennisbasis uit en merken dat pas als het te laat is.”

Hoe zorg je dat medewerkers regie houden in een AI-gedreven wereld?

“De paradox van AI is precies dit: de tools die ons slimmer moeten maken, kunnen ons ook passiever maken. Wie nooit meer zelf zoekt, verliest de vaardigheid om te zoeken. Wie nooit meer zelf schrijft, verliest gevoel voor taal. Wie nooit meer zelf nadenkt over een probleem, verliest het denkvermogen dat de output van AI überhaupt kan beoordelen.”

Ben is hier direct over: regie is geen technische vaardigheid. Het is een houding. En die houding moet actief worden gevoed door organisaties, door leidinggevenden, en door L&D.

Dat betekent in de praktijk:

• Bewust kiezen welke taken wél en niet worden geautomatiseerd, op basis van wat de organisatie wil blijven kunnen.
• Medewerkers ruimte geven om te spelen en te experimenteren zonder target, zonder diploma, zonder direct resultaat: “Gewoon 20 minuten per dag klooien. Je moet mensen veel meer laten klooien.”
• Kerncompetenties expliciet benoemen en beschermen, niet als nostalgisch gebaar, maar als strategische keuze
  En het gaat verder dan efficiency. Ben waarschuwt voor de neiging om alles te meten in productiviteitswinst.

“Er zijn industrieën en waarden waarvoor efficiëntie het verkeerde kompas is. Een ziekenhuis, een school, daar moet je mensgericht werken. Dat mag je niet kapot optimaliseren.”

Wat kunnen L&D en HR nu concreet doen?

Ben geeft een heldere richting: begin met alle drie de elementen te combineren. Niet alleen de vaardigheid, want dan bouw je op drijfzand. Maar ook niet alleen AI-geletterdheid zonder toepassing. “Bedrijven die die drie elementen zorgvuldig implementeren, die komen het verst. Niet altijd leuk. Maar wel boeiend, uitdagend en betekenisvol.”

Concrete startpunten:

• Vaardigheid: geef medewerkers speelruimte een dagelijkse 20 minuten zonder doel, puur om te ontdekken wat AI kan.
• AI-geletterdheid: maak begrijpen onderdeel van het programma, niet alleen gebruiken. Leg uit hoe taalmodellen werken, wat hun beperkingen zijn, waarom ze soms fout zitten.
• Regie: stel als organisatie expliciet de vraag welke taken je wél en niet wil automatiseren en communiceer die keuze.
• Kerncompetenties: benoem wat je als organisatie niet wil verliezen en bouw daar bescherming omheen, ook als dat minder efficiënt is

En misschien wel het belangrijkste inzicht: stop met het najagen van een diploma of certificaat als einddoel. “Het gaat om het proces dat je er lekker mee bezig bent. Als jij een sticker wil, krijg je van mij een sticker. Maar het gaat om het leren zelf.”

Over Ben van der Burg

Ben van der Burg is expert in digitale innovatie, presentator van De Technoloog op BNR en oud-topschaatser. Hij spreekt en schrijft over de impact van technologie op werk, organisaties en de samenleving, met een voorkeur voor de kern boven de hype.
Wat hem onderscheidt is zijn vermogen om complexe technologische ontwikkelingen te vertalen naar menselijke en organisatorische consequenties, zonder te vervallen in techno-optimisme of doemdenken. Hij stelt steeds dezelfde vraag: wat is de kern? En wat mag je nooit verliezen?