Ernst-Jan Pfauth: “Creëer een omgeving voor diepe concentratie”.

Agenda’s lopen vol, notificaties blijven binnenkomen en overleggen volgen elkaar op. Ondertussen verwachten we dat mensen nieuwe skills opdoen, zich blijven aanpassen en beter gaan presteren. Niet later, maar nu.

Volgens journalist en media-ondernemer Ernst-Jan Pfauth zit precies daar het probleem. Niet in motivatie. Niet in aanbod. Maar in de manier waarop we werk hebben ingericht. “Iedereen wil dat medewerkers zich blijven ontwikkelen. Iedereen zegt dat leren belangrijk is. En bijna iedereen herkent dat het in de praktijk steeds lastiger wordt om er echt tijd en aandacht voor vrij te maken. Zolang focus ontbreekt, blijft leren kwetsbaar. En zolang leren kwetsbaar blijft, blijft echte performance uit.”

Waarom investeren organisaties zoveel in leren, maar blijft de impact beperkt?

Volgens Ernst-Jan begint het probleem niet bij het leerbeleid, maar bij de manier waarop werk is ingericht. “In veel organisaties wordt ontwikkeling gezien als een extra activiteit naast het werk. Medewerkers moeten leren “erbij doen”, bovenop volle agenda’s, deadlines en continue bereikbaarheid.

Dat leidt tot een structurele mismatch. Enerzijds verwachten organisaties dat mensen zich blijven ontwikkelen. Anderzijds creëren ze een omgeving waarin diepe concentratie nauwelijks mogelijk is.”

Zoals Ernst-Jan het schetst: in een werkdag vol notificaties, meetings en ad-hoc vragen wordt leren automatisch iets dat naar de achtergrond verdwijnt. Niet omdat het onbelangrijk is, maar omdat de mentale ruimte ontbreekt.

Het resultaat is herkenbaar:

• Veel leeractiviteit, weinig structurele verandering
• Hoge deelname, lage toepassing
• Enthousiasme op korte termijn, weinig borging op lange termijn

Hoe ondermijnt de moderne werkdag ons leervermogen?

Een centraal thema is versnipperde aandacht op werkdagen. De gemiddelde kenniswerker schakelt continu tussen taken, systemen en gesprekken. Die fragmentatie lijkt efficiënt, maar is dat niet.

Ernst-Jan benadrukt dat echte kwaliteit ontstaat in flow: een staat van geconcentreerde betrokkenheid waarin mensen volledig opgaan in hun werk. Juist in die staat vindt diep leren plaats. Nieuwe inzichten worden verwerkt, verbanden gelegd en vaardigheden opgebouwd.

Maar flow vraagt om rust en ononderbroken tijd. En die voorwaarden staan in veel organisaties onder druk. Hierbij kun je denken aan: overvolle agenda’s met weinig focusblokken, vergaderingen zonder duidelijke uitkomst en open werkvloeren met constante prikkels

In zo’n context wordt leren per definitie oppervlakkiger. Het brein krijgt simpelweg niet de kans om informatie goed te verwerken.

Waarom is focus geen individuele vaardigheid, maar een organisatiekeuze?

Veel adviezen over focus zijn gericht op het individu: beter plannen, grenzen stellen, slimmer werken. Ernst-Jan noemt dat een misvatting. “Zonder systeemverandering blijft focus een privilege voor enkelen.” Zijn kernpunt: aandacht is een collectieve verantwoordelijkheid.

Organisaties moeten afspreken hoe ze met elkaars tijd en concentratie omgaan. Niet via micromanagement, maar via heldere, gedeelde spelregels.

In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om de volgende vragen:

• Wanneer mag iemand ongestoord werken?
• Wat is echt urgent en wat niet?
• Via welk kanaal communiceren we waarvoor?
• Wanneer is onderbreken gerechtvaardigd?

Door dit samen te definiëren, wordt focus een structureel onderdeel van de werkcultuur. Daarmee ontstaat een basis waarop leren kan floreren.

Wat is de rol van microlearning en ‘TikTokification’ van leren?

In veel organisaties is leren steeds korter en sneller geworden. Microlearning, korte video’s en snackable content zijn populair. Volgens Ernst-Jan is dat op zichzelf geen probleem, maar wel risicovol zonder samenhang.

Hij spreekt van de ‘TikTokification’ van leren: veel prikkels, veel inspiratie, maar weinig duurzame kennisopbouw. Het effect is vaak dat er snelle consumptie plaatsvindt en beperkte herinnering. Het gevolg daarvan is weer dat het niet gemakkelijk wordt toegepast in de praktijk.

Ernst-Jan benadrukt dat korte leerinterventies alleen werken binnen een groter ritme van herhaling, toepassing en reflectie. Pas dan worden ze strategisch waardevol.

Waarom is reflectie het vergeten vliegwiel van ontwikkeling?

Een van de krachtigste elementen volgens Ernst-Jan is reflectie. Niet als formeel HR-instrument, maar als dagelijks prestatiemechanisme. In veel organisaties vindt reflectie incidenteel plaats: tijdens evaluaties of functioneringsgesprekken. Dat is volgens hem te laat en te losgekoppeld van de praktijk.

Reflectie werkt juist wanneer het structureel is ingebed in het werkritme. Door regelmatig stil te staan bij vragen als:

• Wat werkte deze week goed?
• Wat kostte energie?
• Wat leverde waarde op?
• Wat doen we anders?

Zo ontstaat een systeem waarin teams bewuster, scherper en wendbaarder worden.

Hoe versterken dankbaarheid en betekenis leerprestaties?

Een opvallend thema in het kader van leren is dankbaarheid. Dat klinkt misschien soft, maar Ernst-Jan onderbouwt het met onderzoek en praktijkervaring.

“Mensen die regelmatig stilstaan bij wat goed gaat, zijn veerkrachtiger, meer betrokken en beter in staat om te leren. In organisaties vertaalt zich dat naar sterkere relaties, meer vertrouwen en hogere leerbereidheid.

Door waardering zichtbaar te maken, voor prestaties, samenwerking of ondersteuning, ontstaat een cultuur waarin mensen zich gezien voelen. En mensen die zich gezien voelen, investeren sneller in hun eigen ontwikkeling.”

Welke concrete stappen kunnen HR en L&D nu zetten?

De visie van Ernst-Jan vertaalt zich niet naar één vast model, maar wel naar een duidelijke richting. Voor HR en L&D betekent dit een verschuiving van contentdenken naar contextdenken.

Concreet kunnen organisaties beginnen met:

• Focus expliciet organiseren in teams
• Urgentie definiëren in plaats van impliciet laten
• Vergaderdiscipline versterken
• Leren ontwerpen als ‘ritme’, niet als losse interventie
• Reflectie structureel inbouwen
• Downtime legitimeren, vooral bij trainingen

Wil je focus, leerstructuur en ontwikkeling structureel borgen in je organisatie? Ontdek hoe wij organisaties helpen om upskilling en reskilling strategisch in te richten!

Over Ernst-Jan Pfauth

Ernst-Jan Pfauth is journalist, ondernemer en auteur van onder andere Intentioneel Leven. Hij is medeoprichter van De Correspondent en wordt gezien als een van de meest invloedrijke denkers over werk, aandacht en betekenis in Nederland.

Wat hem onderscheidt is zijn vermogen om persoonlijke ervaringen, wetenschappelijke inzichten en organisatorische vraagstukken te verbinden tot één samenhangend denkkader. Hij positioneert focus, reflectie en betekenis niet als individuele vaardigheden, maar als strategische bouwstenen voor duurzame prestaties.